تاجیکان فارسی زبان که سالیان زیادی زیر سلطه نظام شوروی سابق بودند پیش از دو دهه است که دل به آیینهای نیاکان از جمله نوروز باستانی بستهاند و اکنون آنها همراه با ایرانیان و دیگر مناطق فارسی زبان نوروز را به عنوان یک جشن ملی تجلیل میکنند.
تا قبل از سال ۱۳۷۰ ، رژیم کمونیستی شوروی سابق که ۸۰ سال بر جمهوریهای آسیای میانه از جمله تاجیکستان تسلط داشت تلاش میکرد که خاطرات و فرهنگ نوروزی از مردم تاجیکستان زدوده شود اما تاجیکان با پایبندی به سنتهای اصیل خود نوروز را زیر عناوین ˈعید بهارˈ و ˈجشن کشاورزانˈ زنده نگه داشتند.
آشنایی با آداب و رسوم نوروز در استان بدخشان تاجیکستان
جشن سنتی نوروز در این کشور چند سالی است که احیا شده و مردم فرهنگ دوست تاجیکستان نوروز را به هم شادباش میگویند و پنج روز اول بهار هر سال نیز به مناسبت جشنهای نوروزی در این کشور تعطیل رسمی اعلام شده است.
بسیاری از نوزادانی که روز ۲۰ یا ۲۱ مارس (مطابق با اول نوروز) در استان بدخشان تاجیکستان به دنیا میآیند، به دلیل محبوبیت فراوان جشن نوروز در این سرزمین، نوروز یا نوروزشاه یا نوروزگل نام میگیرند.
آیینهای نوروزی تاجیکها به آن سبک که در کشور ما ایران برگزار میشود مقداری تفاوت دارد.
در تاجیکستان مراسم سیزده بدر و یا مراسم چهارشنبه سوری وجود ندارد و فقط جشن نوروز در یک یا دو روز تجلیل میشود. نوروز در این کشور به نام جشن بزرگ معروف است.
جشن بزرگ نوروز در تاجیکستان به شکل دسته جمعی و در دو سه روز اول خلاصه میشود. همه مردم شهر در محلی به نام نوروزگاه جمع شده و در این مکان، بخصوص روز اول برنامههای مختلف فرهنگی؛ هنری و ورزشی اجرا میشود.
دکتر علی اصغر شعردوست سفیر سابق ایران در تاجیکستان و محقق تاریخ تاجیکستان در گفت وگو با ایرنا اظهار میدارد که با وجود تلاشهای نظام شوروی سابق برای فاصله گرفتن تاجیکان از فرهنگ و آیینهای خود از جمله نوروز، اما این مناسبت باستانی برای مردم تاجیکستان، جشنی ملی و دیرینه است و مردم این کشور جشن نوروز را بسیار محترم میشمرند.
شعردوست افزود: تاجیکان از دیرباز نوروز را مقدس میدانند و با دعا و نیایش های ویژه که در رسوم گل گردانی، سمنوپزی و کلوچه پزی دارند به استقبال نوروز میروند و رسیدن بهار را با گل گردانی گلهای نرگس، سیاه گوش و گلهای بهمن خبر میدهند.
علاوه بر جشن عمومی نوروز در تاجیکستان، تاجیکان آیینهای نوروزی را به خصوص در شهرهای خجند و بدخشان برگزار میکنند.
خانه تکانی یا جاروب بندان یکی از این آیینهاست که معمولاً روز ۱۹ مارس برگزار میشود. اشیای خانه را به تمام بیرون میبرند، گرد و غبار را از در و دیوار و طاقچه ها میزدایند، پشت بامها را میروبند و هزار-اسپند دود میکنند.
خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران