خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران
نوشته های مرتبط
فصل یک :
تاریخچه و مناطق فعالیت
سوزندوزی عبارتست از کارهای دست دوزی که تنها با مدد ازدستانی توانا و فکر خلاق هنرمندان برعرصهی یک پارچه جاودان میگردد ، و آنچه ازاین رهگذر برجای میماند تنها حاصل ذوق ،سلیقه ، ابتکار و استعداد قابل تحسین هنرمندان این وادی است .
سوزندوزی را میتوان عصارهی درددلهای زنانه و بازتاب خاطرات تلخ و شیرین قومی درطول تاریخ برشمرد ، که خودآمیزهی ذهنیای ازآهنگ و ریتم حرکت دستها گردیدهاست ، و منجر به پدید آمدن آثاری جاندار و جاودانه برتاروپودی سردو بی روح میگردد.
تاریخچهی سوزندوزی:
سوزندوزی هنری است با قدمت و سابقهای به بلندای تاریخ سرفراز بلوچستان . ازاین روی بدان بلوچی دوزی هم میگویند . هنر- صنعتی ریشه دوانیده درتارو پود زندگی عشیرهای منطقه ، بازتاب ذوق و خلاقیت زنان درآئینهی نقوش و طرحهای جاودانه .
ریشههای این هنر را می توان درلایههای زیرین تاریخ قومی منطقه یافت ،همراه زنان بلوچ ، بی هیچ واسطه هرکجا که ردپایی از زنان بلوچ یافت گردد ، سوزندوزی نیز عظمت خویش را به دیده میکشاند .
درحال حاضر درتمام بلوچستان زنان سوزندوز بدین هنر مشغول میباشند . ازجملهی عمده ترین مراکز سوزندوزی استان میتوان به مناطق ذیل اشاره نمود :
اسپکه ( ESPAKE) ، هریدک ( HARIDOK ) ، قاسم آباد ( GASEM ABAD ) ، بمپور ( BAMPUR ) ، نکوچ ( NEKOC ) درشهرستان ایرانشهر .
کوپچ ( KOPC ) ، پیپ ( PEIP ) ، مته سنگ ( MOTESANG ) ، چانف ( CANF ) ، مهنت ( MEHNAT ) درشهرستان نیک شهر .
ایرندگان ( IRANDEGAN ) ، مارندگان ( MARANDEGAN ) ، اسماعیل آباد
(ESMAIIL ABAD ) درشهرستان خاش .
گشت ( GOST ) ، سوران ( SURAN ) ، جالق ( JALG ) ، کلهگان ( KALEGAN ) درشهرستان سراوان .
و همچنین شهرستان زاهدان .
ازمشهورترین و مرغوبترین نمونههای سوزندوزی میتوان به تولیدات مناطق قاسمآباد و نکوچ ایرانشهر و چانف درنیک شهر اشاره کرد . ذکر این نکته نیز ضروری است که سوزندوزیهای مناطق شمالی استان ( سرحد ) مشهورتر ازسوزندوزیهای مناطق جنوبی ( مکران ) می باشد .
ازجمله تفاوتهای سوزندوزی این دومنطقه باید به رنگهای تیره ترو نقوش ریز و پرتر مناطق جنوبی استان درمقابل رنگهای روشن با نقوش سادهترسوزندوزیهای مناطق شمال استان اشاره نمود .
فصل دو :
۱ – مواد اولیه و ابزارآلات :
سوزندوزی هنری است که تنها به سرپنجهی دستانی هنرمند و توانا و به یاری سوزن و نخ شکل میگیرد و قلمرو آن را با ماشین و چرخ و … نسبتی نیست .
الف – مواداولیه :
۱ – نخ :
مواد اولیهی سوزندوزی نخ و پارچه است . سوزندوزان برحسب امکانات و سلیقه از نخ دمسه ( D. M .C ) ،نخهای رنگین ابریشم ، نخهای پاکستانی و یا ازنخهای ویسکوز دولا ( مادهای است شبیه ابریشم که هنکام تابانیدن نخ پنبه به جهت استحکام به همراه آن تابیده میشود ) . دربعضی از نمونههای سوزندوزی ازآئینه نیز استفاده میگردد.
۲ – پارچه :
پارچههای مورد مصرف نیز عبارتند از گاندی ،نساجی مازندران ، فاستونی ، ایران برک و اصولا کلیهی پارچههای کتانی و پنبهای که عموما از بازارهای پاکستان ( به دلیل استحکام ، فراوانی و ارزانی آنها ) تهیه میگردد.
پارچههایی که درسوزندوزی بلوچ مورد استفاده قرار میگیرد ، باید دارای دو ویژگی عمده جهت سهولت دوخت باشد .
الف – دارای تار و پودی مشخص باشد .
ب – دارای تار و پودی راست باشد ( کج راه نباشد ) .
ب – ابزاآلات :
ابزار کار سوزندوزی بسیار ساده میباشند و عبارتند ازسوزن یا سوچه ( SUCHE ) ، قیچی یا مقراض ( MEGRAZ ) ، انگشتانه یا شستی ( SHASTI ) .
به هر صورت باید اذعان نمود که اساسا سوزندوزی به شیوهی اصیل و قدیمی آن بادست ، سوزن و نخ صورت میگیرد .
انواع روشهای کار سوزندوزی :
سوزندوزیها به سه نوع پرکار ، میانکار و کمکار تقسیم میشوند ، نوع پرکار روی پارچههای ریز بافت انجام میگیرد و تمام سطح قطعهی پارچهی مورد نظر سوزن دوزی میشود .
درنوع میانکار قسمت بیشتر پارچه سوزندوزی میشود و درنوع کم کار فواصل طرحها براساس تشخیص سوزندوز پر میگردد.
درمناطق جنوبی استان ( مکران ) درمورد انواع کار تقسیم بندی دیگری نیز وجود دارد ،که عبارتند از :
خرد کار که سختتراست و نقشها ریزتر و پرتر دوخته میشوند با نقشهای خوب .
تویی که درآن نقشها گشاد و نامرغوبتر است و کم کارتر.
برای سوزندوزیهای پرکار ازپارچههای پنبهای ریز بافت و برای سوزندوزیهای کمکار و میانکار از پارچههای درشت بافت استفاده میگردد . از تکنیکهای دوخت نیز می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
دور دوزی « برای انتقال طرح بر روی پارچه » .
پردوزی « ظریف دوزی » .
پریوار دوزی .
گراف دوزی « آسان تانکه یا افغانی دوزی » .
آئینه دوزی « پیت دوزی » .
جبک دوزی .
