خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران
نوشته های مرتبط
فصل سوم :
نحوهی دوخت :
درابتدا سوزن دوز ازپارچه قطعهای دلخواه را جدا نموده و سپس طرح مورد نظر را بر روی آن منتقل مینماید . درادامه با استفاده از روش دوردوزی ، خطوط محیطی طرح را دوخته و آنرا از بقیهی پارچه مجزا مینماید .
درادامه با استفاده از یکی از روشهای دوخت درون طرح مورد نظردوخته میگردد ، غالبا سوزندوز به تنهایی به تهیهی محصولات سوزندوزی میپردازد . اما اگر به صورت کارگاهی به این امر اقدام نماید . هر سوزندوز تنها یک رنگ را سوزندوزی مینماید .
برای آموزش سوزندوزی معمولا از سه تاری شروع و به مرور با دوخت ده تاری این آموزش تکمیل میگردد ( منظور از سهتاری این است که سهتار از پارچه را گرفته و سوزن را از آن میگذرانند و دهتاری هم با گرفتن دهتار از پارچه شروع میشود ).
لباس زنان بلوچی از شش قطعهی سوزندوزی شده تشکیل شده است . از این قطعات آنکه برای پیش سینه میباشد را جی ( JI ) یا زی ( ZI ) و قطعهی دیگر که به شکل محراب – پنج ضلعی – بوده و در قسمت پایین پیراهن به صورت عمودی به موازات پیش سینه از کمر پیراهن تا نزدیکیهای پایین دامن دوخته می شود را اصطلاحا پندول ( PANDUL ) یا گوپتان ( GUPTAN ) مینامند دو قطعه نیز زینت بخش سر آستین پیراهن و دو قطعه نیز زینت بخش سرپاچههای شلوار زنان بلوچ میباشند .
دربعضی از مناطق بلوچستان بدان کریک ( KRIK ) ، بدنک ( BADANOK ) ، جیک ( JIKE ) نیز گفته میشود .
فصل چهارم :
نقشها و طرحها :
هنرمند بلوچ میکوشد تا واقعیات زندگی ، محیط اطراف ، مردم منطقه و باورهای قومی خویش را درآثارش منعکس و بدین صورت جاودانه نماید .
هنرمندان از موجودات و حیواناتی که هر روز با آنان سرو کار دارند و جزیی از زندگی آنان میباشند نقش میزنند . حیواناتی چون بز که عمدهترین وسیله برای امرار معاش خانوادهی سوزندوز است ، شتر حیوان نجیب و صبوری که یار جدا ناشدنی مردم منطقه بوده و کاراترین وسیلهی نقل و انتقالات درمحیط منطقه میباشد ، نعمتی خدادادی که درسفال کلپورگان ماندگار گردیدهاست . عقرب ، مار و … که از نوقوش رایج دربلوچستان میباشند .
نقوش بلوچستان ، الهام گرفته ازحیوانات و گیاهانی بوده که به مرور دست خوش تغییر و تحول گشته و به صورت اشکالی هندسی ماندگار گشتهاند ، که این خود ( هندسی بودن نقوش ) نیز از ویژگیهای طرحها و نقشهای قدیمی ایران و بلوچستان است .
نقش و نگارهای سوزندوزی ، نسل به نسل بوسیلهی مادران به دختران آموخته میشود و درلایههای زیرین ذهن زنان مأوا گزیده و همزاد زنان بلوچستان میگردد . هرکدام از نقش و نگارها دارای نام و مشخصات جداگانه میباشد ، هر جزء نقش هرچند کوچک خود مستقل بوده و دارای رنگ ، شکل و نامی ویژهی خود میباشد ، که همگی درحافظهی قوی زن بلوچ به یادگار سپرده شده است . باری نقش و نگارهای سوزندوزی را میتوان تجلی گاه آمال و آرزوهای زنان هنرمند بلوچ دانست .آمال و آرزوهایی که تنها دردنیایی پررمز و راز سوزندوزی تحقق مییابد و طبیعت را آنچنان که میطلبد میآفریند .
در سوزندوزی گلها به ابعاد و اشکال گوناگون میباشند و نقشها نیز اغلب هندسی است و هنرمند بلوچ بدون طرح و الگو و براساس ذهنیات خویش به سوزندوزی میپردازد . قرینه سازی درطرحهای سوزندوزی اساس زیبایی شناختی آنان است و اشکالی که بیشتر هندسی میباشند .
عمدهترین رنگهای بکار رفته در سوزندوزی بلوچستان نیز عبارتند از قرمز ( ۸۰% ) ، سبز ، بنفش ، نارنجی و عموما رنگهای تیره و تند که تنها براساس سلیقهی سوزندوز درکنارهم چیده میشوند . ( درسالهای اخیر با توجه به نظارت و حضور سازمان صنایع دستی تناسبات بین رنگها و طرحها بیشتر گردیده است ) .
همان گونه که پیشتر نیز اشاره رفت ، درتمامی خطهی بلوچستان ، درتمام شهرها و روستاهای دورافتادهی این خطه میتوان زنان و دختران هنرمندی را دید، بدون آن که برایشان طرحی را رسم کرده باشند ، با انتخاب نخ و پارچه ، طرح ها و نقشهایی جسورانه و بدیع میآفرینند . طرحهاو نقشهایی که برآیند سنتی هزاران ساله میباشد و غریب آن که درنقاط مختلف بلوچستان ، از درکنار هم چیدن این طرحها ،آثاری متفاوت را پدیدمی اورند سوزن دوز بلوچ ، با استفاده از ترکیب رنگها ، نقش گلها و بوتههایی ، که تنها دراندیشه و خیال هنرمند ، زاده میشود ، میپرورد و به تکامل میانجامد ، اثری زیبا می آفریند و آدمی متحیر ازآن است که این همه درکجا ،چگونه و توسط کدامین ذهن پویایی پدید آمده ، شکل گرفته و زینت بخش محفل گرم سوزن و نخ پارچه گردیده است .
به عبارت صحیحتر این نقش و نگارها برگرفته از زندگی مردم و تجلی گاه آرزوهای زنان هنرمند است . خاستگاه این نقوش ذهن و تخیل هنرمند ، گل و گیاهان ، ابزاآلات و و سایل زندگی ، عناصر طبیعت ( همچون ماه ، خورشید ، کوه ) و حیوانات منطقه است .
کوچکترین جزء هر طرح و نقش دارای شکل ، رنگ و نامی و ابعاد و اشکال گوناگون است . نقوش سوزندوزی تماما هندسی و بیشتر اشکال مثلث ، لوزی ومستطیل بوده زاویه سازی و قرینه سازی درطرحهای سوزندوزی اساس زیبایی آنان است .
