خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران
نوشته های مرتبط
زهره رجبنیا -گروه تجارت: آمارها میگویند ایران به تنهایی تولید ۹۰درصد از زعفران جهان را در اختیار دارد، خبری مسرتبخش که حقیقتی تلخ را درخود پنهان دارد و به ورود تازه واردهایی اشاره میکند که دیر آمدهاند اما قصد دارند به زودی همه شهرت زعفران ایرانی را از آن خود کنند.
مردمانی که نه مثل ایرانیان نسل اندر نسل حلوا و شیرینیشان به چاشنی زعفران خوش طعم شده و نه شعر و فرهنگشان با آن عجین است.
تازهواردانی از جنوب اروپا و ایبریا (قلمرو پادشاهی گرجستان باستان) و مردمانی در شمال افریقا از یونان و مراکش گرفته تا کشمیر، اسپانیا و پرتغال سودای تبدیل شدن به قطب نخست زعفران دنیا را درسر میپرورانند و در این بین از یاد بردهاند که جهان نام این چاشنی دلپذیر را با ایران میشناسد و در کشورهایی مانند امریکا مشتریانی که بهدنبال نوع اعلای زعفران میگردند اغلب در بدو ورود به فروشگاه از فروشنده سراغ نوع ایرانی این چاشنی را میگیرند.
رقیبانی تازه نفس از اروپا
اسپانیاییها از همان تازه واردانی هستند که راه را به خوبی میشناسند، کشاورزان و تاجران اسپانیایی مثل اجداد کانکوئستادورشان که در قرن شانزدهم میلادی طلای امریکای لاتین را به اروپا بردند تاشاه فیلیپ را مقتدرترین مرد روی زمین جلوه دهند، قدر طلای سرخی را که از زمین میروید خوب میدانند. این مردمان در سالهای اخیر زعفران را به عنوان گیاهی پرسود کشف کردهاند و برنامههای زیادی برای توسعه آن در نظر گرفتهاند.
اهمیتی که طلای سرخ برای اسپانیاییها پیدا کرده موجب شده گزارشهایی نیز درباره نحوه کشت و انواع خواص این گیاه در مطبوعات این کشور بازتاب یابد، همچنین راهکارهایی برای حضور بیشتر زعفران اسپانیا در بازارهای جهانی انتشار مییابد؛ برای نمونه روزنامه تلگراف چاپ مادرید به تازگی با انتشار گزارشی از وضعیت زعفران در اسپانیا ادعا میکند؛ با آنکه زعفران ایران در سراسر جهان از نظر کمیت و کیفیت بالاترین شناخته شده اما کیفیت زعفران اسپانیایی از نوع ایرانیاش بیشتر است و زعفران اسپانیا توانسته بازار همسایه شمالی خود انگلیس را تسخیر کند. به گفته برخی از زعفرانکاران اسپانیایی با وجود آنکه محصولات آنان از کیفیت بالا و قیمت مناسبی برخوردارند اما ورود متقلبانه محصولات بیکیفیت و ارزان از کشورهایی چون مراکش، یونان و ایران بازار آنها را تحتتاثیر قرار داده است(؟! ). این وضعیت باعث شده اتحادیه کشاورزان اسپانیا با هشدار نسبت به صادرات متقلبانه ۹۰درصد از محصول زعفران اسپانیا از دولت بخواهد مقررات جدیدی برای حمایت از زعفرانکاران این کشور وضع کند.
یک صادرکننده اسپانیایی مدعی است کیفیت نازل(؟! ) زعفرانهای غیراسپانیایی موجب شده محصولات این کشور با قیمت کم در بازار فروخته شود. مطابق آمار وزارت صنایع اسپانیا این کشور در سال ۲۰۱۱ میلادی بیش از ۱۹۰هزار کیلوگرم زعفران صادر کرد که معادل ۴۰میلیون پوند عایدی برای این کشور داشته است. اما برخی دیگر از ارقام حاکی از آن است که میزان کل تولید زعفران در مناطق زعفرانخیز این کشور در آن سال فقط ۱۵۰۰کیلوگرم است. این اختلاف فاحش بین ارقام نشان میدهد زعفران از خارج وارد این کشور شده و پس از فرآوری با بستهبندی و آرم اسپانیایی دوباره صادر میشوند. آنتونیا گارسیا، سرپرست یکی از ارگانهای مسئول رسیدگی به امور زعفران اسپانیا مدعی است بهای زعفران ایران باید بهطور تقریبی نصف بهای زعفران اسپانیایی باشد(؟! ). به اعتقاد وی زعفران تولید ایران بهدلیل استفاده از شیوههای افراطی در تولید دارای کیفیت پایینی است. او با انتقاد از برنامههای وزارت صنایع اسپانیا در واردات زعفران ارزان و بستهبندی آن با برچسب اسپانیایی این روند را موجب بدنامی زعفران این کشور در جهان میداند و اعلام میکند، زمان آن فرارسیده که روی زعفرانهای بستهبندیشده محل کشت آنها نیز درج شود. گارسیا به دولت اسپانیا توصیه میکند برای حمایت از کشاورزان محلی بر واردات زعفران تعرفه وضع کرده و جلوی واردات متقلبانه(؟! ) را بگیرد. به نوشته مطبوعات اسپانیایی بهتازگی آژانس استاندارد غذایی بریتانیا از همتای اسپانیاییاش خواست نظارت بیشتری بر زعفرانهای صادراتی به انگلیس داشته و در مقررات خود تجدید نظر کند چرا که به گفته این آژانس بهتازگی نمونههایی از زعفرانهای اسپانیایی ناخالص و غیراصیل به فروشگاههای انگلیسی راه پیدا کردهاند که منشاء اسپانیایی داشتهاند. در فروشگاههای انگلیس هر گرم زعفران کیفیت بالا به قیمت ۶ پوند فروخته میشود. شرکت سافینلر یکی از شرکتهای معتبر اسپانیایی است که به امر صادرات زعفران اشتغال دارد و مقر آن در یکی از دهکدههای قدیمی و زیبای بارسلوناست و زمینهای زیادی را زیرکشت زعفران برده و بهطور تقریبی نیمی از تولید زعفران اسپانیا را در انحصار خود دارد. روش این شرکت در فرآوری زعفران این است که زعفران را از کشاورزان مستقل خریده و پس از جدا کردن انواع مرغوب از نامرغوب آنها را مطابق استاندارد دستهبندی کرده و به بازار عرضه میکند. اما معروفترین مارک زعفران در اسپانیا «ماناچا» است که با رنگ قرمز سیر زعفران برجسته شده و زعفرانهای زرد و کمرنگتر با مارکهای جداگانه به بازار عرضه میشوند.
کاهش تدریجی تولید در اروپا
درحال حاضردر منطقه اروپا، ۳ نقطه اصلی درگیر کشت زعفران هستند. این مناطق در کشورهای ایتالیا، اسپانیا و یونان مستقر هستند، مناطقی که درچند سال اخیر تولید زعفران درآنها بهطور مداوم در حال کاهش است. دلیل عمده آن گران شدن هزینههای کارگری و غیراقتصادی شدن تولید محصول در مقایسه با محصولات ایران، هند، افغانستان و سایر تولیدکنندگان بوده است. در مقابل تمایل به صادرات مجدد و بستهبندی کالا درحال افزایش است. دلیل آن هم بیشتر به وجود تجربه فروش محصول در اروپا و انحصار در به اختیار گرفتن بیش از ۸۰درصد بازار مصرف در بزرگترین بازار وارداتی زعفران جهان (اتحادیه اروپا) برمیگردد.
رقیبی از شرق
بعد از اسپانیا، ایتالیا، مراکش، یونان، هندوستان و چین حالا اما نوبت به افغانستان رسیده که با سروصدای فراوان موفقیت خود را در افزایش تولید زعفران جشن بگیرد و برای عرضه آن به بازارهای جهانی مشتریان مشتاق را دور خود جمع کند. افغانها در سالهای اخیر توانستهاند بیش از ۳هزار کیلوگرم زعفران تولید و به بازار عرضه کنند. در حال حاضر میزان تولید زعفران در ولایت هرات در غرب افغانستان، در مقایسه با سال گذشته، ۵۰ درصد افزایش یافته است. مقامات محلی در هرات میگویند هر سال بیش از ۳ هزار کیلوگرم زعفران در هرات تولید و ۱۶۰ کیلوگرم از این محصول به کشورهای اروپایی صادر میشود. با این همه هنوز کمبود امکانات برای تولید زعفران، بزرگترین موانع تقویت اقتصادی تولیدکنندگان زعفران است. هرات که در زمینه تولید زعفران در افغانستان پیشتاز است، در سالهای اخیر به موفقیت چشمگیرتری نائل شده است. درحال حاضر ۱۴ شرکت تولیدی و ۲۵ انجمن زعفرانکاری در هرات فعال هستند و شمار زعفرانکاران آن هم به حدود ۴هزار نفر میرسد. هرات به ۲۳ ولایت دیگر افغانستان هم در زمینه ترویج کشت زعفران کمک میکند. انتظار میرود با ترویج کشت زعفران در سراسر افغانستان، زمینه تقویت اقتصادی شمار بیشتری از کشاورزان مساعد شود. با اینکه امسال ۱۰۰ کیلوگرم زعفران از هرات به فرانسه و بالای ۶۰ کیلوگرم هم به اسپانیا صادر شد، افغانستان همچنان به دنبال بازارهای مناسب و جدید است. مدتی پیش هم خبرهایی مبنی بر قاچاق گسترده پیاز زعفران از ایران به افغانستان منتشر شد.
در حال حاضر زعفران گرانترین ادویه دنیا به حساب میآید و پس از آن وانیل و هل از نظر ارزشی قرار گرفتهاند. امریکا یکی از بزرگترین بازارهای مصرف زعفران است و از این لحاظ میتواند هدف جذابی برای زعفران ایران باشد.
صادرات زعفران ایرانی از اسپانیا
اسپانیا با اختصاص حدود یکچهارم واردات این محصول با ارزش ایرانی به خود، یکی از کشورهایی است که بیشترین سهم را در تجارت خارجی زعفران ایرانی دارد. این کشور که از بزرگترین خریداران زعفران ایرانی به شمار میرود، سالانه زعفران ایرانی را به ۱۴۰ کشور دنیا به نام خود صادر میکند، این درحالی است که ایران با داشتن بیش از ۹۵درصد تولید زعفران جهان، محصولش را به ۴۵ کشور دنیا صادر میکند. در ۳ماه نخست سال ۲۰۱۵م ۶۱۶۳ کیلوگرم انواع زعفران در بستهبندیهای مختلف کمتر از ۱۰ گرمی تا بیش از ۳۰ گرم به ارزش ۲۰میلیارد و ۸۵۱میلیون و ۲۹۹هزار و ۲۶۵ تومان معادل ۸میلیون و ۱۶۴ هزار و ۹۵۸ دلار به اسپانیا صادر شده است. همچنین ۶۱ کیلوگرم انواع پودر زعفران در بستهبندیهای کمتر از ۱۰ گرم و ۱۰ تا ۳۰ گرمی به این کشور صادر شده که ارزش آن معادل ۲۶۱میلیون و ۷۲۶هزار و ۲۱۰ تومان برابر با ۱۰۲هزار و ۶۱۰ دلار بوده است. مقصد انواع زعفران ایرانی در این بازه زمانی در بستهبندیهای کمتر از ۱۰ گرم تا بیش از ۳۰ گرمی کشورهایی مانند آلمان، اتریش، اردن، اسپانیا، استرالیا، استونی، اسکاتلند، افغانستان، امارات متحده عربی، انگلیس، بحرین، بلژیک، بوسنی، تایوان، ترکیه، چین، سنگاپور، سوئد، سوئیس، عراق، عربستان سعودی، عمان، فرانسه، فیلیپین، قطر، کانادا، کویت، موریس، ویتنام، هلند، هنگ کنگ، ایتالیا، نپال، مالزی، هند، ژاپن، سریلانکا، مجارستان، جمهوری آذربایجان و… بوده که البته میتوان گفت اسپانیا با اختصاص حدود یک چهارم واردات این محصول با ارزش ایرانی به کشور خود یکی از کشورهایی است که بیشترین سهم را در تجارت خارجی زعفران ایرانی دارد. به علاوه درحالحاضر صادرات زعفران از ایران تنها به ۴۵ کشور جهان انجام میشود که این نشان میدهد بازارهای ناشناخته بسیاری وجود دارد که ایران میتواند در صورت برنامهریزی صحیح زعفرانش را در آنجا عرضه کند.
