۱۶ ساعت کار روزانه، سهم کارگران بنگلادشی از صنعت پوشاک
اما در کنار تمام این مزایای رقابتی، دومین صادرکننده بزرگ پوشاک جهان بیش از ۴۰درصد نیروی کار صنعتی بنگلادش که رقمی حدود ۵میلیون نفر برآورد شده را با خود همراه کرده است. در حال حاضر ۳هزار و ۶۰۰ واحد صنعتی در بخش پوشاک و نساجی بنگلادش مشغول کار هستند. نیروی کار فراوان و ارزان بنگلادش موجب شده تا شرکتهای اروپایی و امریکایی درهای خود را به روی پوشاک «ساخت بنگلادش» بگشایند. حداقل ساعت کاری روزانه این کشور ۱۰ ساعت و ۶ روز در هفته است، اما کارگران این صنعت روزانه بین ۱۲ تا ۱۶ ساعت و در مجموع در هر هفته حدود ۸۰ ساعت مشغول به کار هستند. بنابر اعلام اتحادیه کارگران کمترین حقوق در صنعت پوشاک بنگلادش ۳۹ دلار اعلام شده است.
در این کشور قانون کار وجود دارد اما این قوانین بسیاری از مواقع به اجرا در نمیآید. بهعنوان نمونه بسیاری از کارگران شاغل در صنایع پوشاک بنگلادش، کم سن و سال هستند و از سوی دیگر تعداد کارگران تولیدیها چند برابر ظرفیت مجاز است. این تدابیری است که کارفرمایان به کار میبرند تا بیشترین لباس را با کمترین هزینه جا و مکان تولید کنند. بهشت تولید پوشاک ارزان مدتهاست که نامهای تجاری پوشاک غرب را به سوی خود کشانده است.
محمدعلی الستی، کارشناس امور بینالملل معتقد است کارگران این صنایع به دلایل متعددی قادر به احقاق حقوق خود نیستند. وی با اشاره به ساختار فرهنگی و اجتماعی بنگلادش به صمت میگوید: طبقه کارگر در کشورهای جهان سوم و بهویژه بنگلادش از چند مشکل مضاعف رنج میبرند. نخستین پدیده استثمار کارگران است که براساس آن، کارگران معادل ارزشافزودهای که تولید میکنند، دستمزد دریافت نمیکنند و به همین دلیل رفاه، ایمنی شغلی و محیطی آنان تامین نمیشود. بعضی از این کارگران در صنایع آسیبزایی کار میکنند که آنان را دچار مسمومیت و از کار افتادگی میکند. از سوی دیگر نبود جامعه مدنی قدرتمند ازجمله سندیکا، اتحادیه کارگری و احزاب قدرتمند باعث ناامیدی کارگران از احقاق حقوق خود میشود.
وی افزود: کشوری که با تکیه بر نیروی کار ارزانقیمت به دنبال ایجاد مزیت رقابتی در سطح بینالمللی است به نوعی مانند کشورهایی که کار سیاه ایجاد میکنند به نظر میرسد. در تعریف کار سیاه میتوان گفت هر کار غیرقانونی که شامل بیمه و امنیت شغلی نشود، کار سیاه بهشمار میآید. از سوی دیگر با وجود اینکه شرکتهای فعال در این صنعت دغدغه قیمت ندارند، اما به دلایلی ازجمله عطش سرمایهداری و افزایش حاشیه سود نامهای تجاری مشهور صنعت پوشاک برای پایین آمدن قیمت و افزایش فروش سراغ تولیدکنندگان بنگلادشی میروند. اگر کشورها به جای تکیه بر نیروی کار ارزان به کیفیت کار تکیه کنند مزیت رقابتی جدیدی ایجاد میشود که منافع کارگران و سرمایهگذاران را نیز حفظ میکند. در این میان به نقش سازمانهای بینالمللی نیز نمیتوان امید زیادی بست بلکه با فعالتر شدن اتحادیهها، احزاب، سازمانهای مردمنهاد و مطبوعات آزاد باید تلاش کنند تا طبقه کارگر به قدرت خود ایمان بیاورد.
خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران