پایانههای نفتی مراکزی صنعتی برای ذخیرهسازی و انتقال نفت و گاز و فرآوردههای نفتی و پتروشیمی است و به همین دلیل است که از پایانهها به عنوان سکوی پرتاب تولید به سمت صادرات نام برده میشود. پایانههای نفتی شامل مخازن استراتژیک (مخازن رو یا زیرزمینی) هستند.
همچنین این پایانهها با استفاده از اسکلهها و گویهای شناور (SPM) میعانات گازی، نفت و محصولات نفتی را آماده بارگیری میکنند. در نزدیکی این پایانهها پالایشگاهها و پتروشیمیهایی احداث میشود تا ضمن کاستن از زمان حمل خوراک به واحدهای فراوری در زمان انتقال محصولات پالایشی و پتروشیمیایی به نفتکش نیز صرفهجویی شود. انبارهای نفت نزدیک به پالایشگاههای نفت و یا در مکانهایی که تانکرهای دریایی حاوی محصولات میتوانند محموله خود را تخلیه کنند، واقع شده است. برخی انبارها به خطوط لوله متصل هستند که بستر انتقال فرآورده به نفتکش را فراهم میکند. بیشتر انبارهای نفتی به تانکرهای حمل جادهای و وسایل نقلیهای که بتوانند نفت، گاز یا فرآوردههای نفتی را به پمپبنزین یا کاربران موردنظر برساند، مجهز هستند. رتبهبندی پایانههای نفتی بهطور عمده براساس ظرفیت پهلوگیری نفتکش، میزان ذخیره استراتژیک موجود در پایانه نفتی، میزان نفت و گاز جابهجا شده و نیز سرعت بارگذاری انجام میشود. هیوستون بزرگترین پایانه نفتی جهان است که رتردام بعد از آن قرار دارد. عربستان در سالهای گذشته با بهرهگیری از حضور غولهای نفتی جهان توانسته خود را همردیف بهترین پایانههای نفتی جهان قرار دهد گرچه ایران نیز تلاش کرده با نوسازی و سرمایهگذاری در این زمینه مبدل به یکی از بزرگترین پایانههای نفتی خاورمیانه شود اما هنوز با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد.
دومین پایانه بزرگ نفتی جهان: رتردام
بندر نفتی تجاری رتردام در هلند، رهبر مطلق عملیات تخلیه و بارگیری نفت خام و یک مرکز بزرگ توزیع نفت و بزرگترین بندر کانتینری اروپاست. این بندر که پس از پایانه هیوستون در امریکا، دومین پایانه بزرگ نفتی در جهان به شمار میرود، در موقعیتی استراتژیک و در محل دلتای رودهای بزرگی همچون راین و میوس و اسخلد قرار دارد. کمابیش حدود ۱۰۰میلیون تن نفت خام در سال به این بندر وارد میشود که حدود نیمی از آن به ۵ پالایشگاه مستقر در این بندر و حدود نیمی دیگر هم به پالایشگران دیگری در کشورهای هلند (ولیسینگن و آنتورپ)، بلژیک، فرانسه و آلمان ارسال میشود. وجود ۵ پالایشگاه نفت از شرکتهای بریتیش پترولیوم، کویت نفت یوروپورت، کخ، شل و اکسون موبیل در بندر رتردام و فعالیت ۴۵ شرکت شیمیایی و پتروشیمی در این منطقه، رتردام را به یک قطب انرژی، صنعتی و اقتصادی در جهان تبدیل کرده است. همچنین در این بندر نفتی، برای ذخیرهسازی حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت خام ظرفیت ایجاد شده است. بیشترین نفت از شرق میانه، روسیه و دریای شمال به بندر رتردام واردشده و پس از پالایش، فرآوردههای آن همچون سوخت دیزل، نفت سفید، بنزین، نفتا و قیر، دوباره به خاورمیانه و خاور دور ارسال میشود. سالانه در بندر رتردام بیش از ۳۰ هزار کشتی و نفتکش پهلو میگیرند و بیش از ۵۰۰ کشتی در هفته، این بندر را به یکهزار بندر در سراسر جهان متصل میکنند. در غرب اروپا روتردام رهبر مطلق در توان و ذخیرهسازی نفت خام است.
خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران