خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران
نوشته های مرتبط
آسیابان
درباره سید ابوالقاسم مرتضوی پیشکسوت برنده لوح و نشان امینالضرب
از پیشگامان و پیشکسوتان صنعت آرد، تولید خوراک دام و حتی تأسیس کشتارگاه از سوی بخش خصوصی در کشور محسوب میشود؛ کسی که از کودکی نزد دایی و پدرش شاگردی کرد و با توجه به استعداد بسیاری که در تشخیص انواع گندم و غلات داشت توانست نخستین کارخانه تولید آرد صنعتی را در کشور راهاندازی کند.
سید ابوالقاسم مرتضوی متولد دهه ابتدایی قرن اخیر در تهران است. پدرش سید جعفر یکی از بزرگترین تاجران گندم و برخی از غلات همچون جو و حبوبات بود و تجارتخانه بزرگی در محدوده میدان اعدام و امینالسلطان داشت. حاج قاسم مرتضوی از دوران نوجوانی (۱۴، ۱۵ سالگی) کار را با شاگردی در مغازه دایی خود که فروشنده حبوبات و از تجار سرشناس بود، شروع کرد و بعد از دو سال در تجارتخانه پدرش مشغول به کار شد و با توجه به استعداد بالایی که در تشخیص انواع گندمها داشت خیلی زود متصدی فروش شد که کلیدیترین کار در این تجارتخانه محسوب میشد و مسئولیت توزیع گندم بین مشتریان بر اساس نوع مصرفشان را بر عهده داشت. حاج سید ابوالقاسم مرتضوی تقریباً ۱۰ سال نزد پدرش کارکرد تا اینکه در دهه ۳۰ شمسی و اوج جوانی تصمیم گرفت با توجه به نیاز کشور، کاری نو انجام دهد که راهاندازی کارخانه صنعتی تولید آرد بود؛ آن هم زمانی که هنوز آسیابهای آبی و سنگی فعال بودند و آرد را به صورت سنتی آسیاب میکردند و تنها روسها یک کارخانه تولید محدود آرد در کشور احداث کرده بودند. او بررسیها و مطالعاتی در خارج از کشور روی این موضوع انجام داد و درنهایت تصمیم خود را گرفت و ماشینآلات کارخانه را از روسها خریداری و کارخانه آرد ستاره را تأسیس کرد. در آن سالها حتی تهران به عنوان پایتخت کشور هنوز برق نداشت و حاج ابوالقاسم مرتضوی برای تأمین برق کارخانه، دو موتور برق انگلیسی خریداری کرد. البته مرتضوی برای آرد تولیدی کارخانهاش مشتریهای بسیاری داشت؛ به خصوص اینکه خود در تجارتخانه پدر ارتباطات قوی با مشتریان اصلی شکل داده بود و اصلاً با توجه به خلاءای که در کسبوکار دیده بود، اقدام به راهاندازی کارخانه تولید آرد کرد. مدتی بعد از روی غلتک افتادن کار کارخانه تولید آرد، حاج قاسم مرتضوی ایده جدیدی به ذهنش رسید و آن تأسیس یک کارخانه تولید خوراک دام بود؛ اقدامی که بسیار جلوتر از زمانه خود محسوب میشد و هنوز اصلاً کارخانه ای در این زمینه راهاندازی نشده بود و مرغداریهای صنعتی هم تازه در حال شکل گرفتن در کشور بودند. او به آلمان که یکی از کشورهای پیشرو در تولید خوراک دام بود رفت و بازدیدی از مجموعه صنعتی مشهوری در این زمینه داشت. این بازدید کارخانه او را تحت تأثیر قرارداد. مرتضوی توافقی با آلمانها برای راهاندازی خط تولید خوراک دام به ظرفیت ۳۰۰ تن انجام داد و طولی نکشید که ماشینآلات به همراه یکی از متخصصان این شرکت برای راهاندازی به ایران رسید. مرتضوی نام این مجموعه صنعتی را «اشترن» که به آلمانی ستاره معنی میدهد، گذاشت.
پس از راهاندازی کارخانه آرد و خوراک دام، حاج ابوالقاسم مرتضوی به فکر تأسیس مرغداری صنعتی افتاد. او که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خوراک دام در کشور بود ولی با تعداد زیادی چک برگشتی مرغداریهایی که خوراک خریده و توان پرداخت پول را نداشتند و همچنان بیشتر به روش سنتی کار میکردند روبهرو بود و این شد که در گام بعدی توسعه مجموعههای صنعتیاش به فکر راهاندازی یک مرغداری مدرن افتاد. در آن سالها یعنی در اواخر دهه ۴۰ یک مرغداری صنعتی را دولت و ارتش در سپیدرود تأسیس کرده بودند و مابقی مرغداریها همچنان به صورت سنتی کار میکردند. حاج ابوالقاسم مرتضوی برای تأسیس مرغداری مدتی به آمریکا رفت و تحقیقاتی انجام داد و در نهایت هم خطوط تولید و تجهیزات لازم برای تأسیس یک مرغداری صنعتی کاملاً اتوماتیک را خریداری و در کرج (۱۲ سالن) ساخت و نام آن را سهیل گذاشت. او جوجههای لازم برای مرغداری را هرسال از کشورهای مختلف به ایران میآورد و علاوه بر تولید بخشی از نیاز داخل، این مجموعه را به نقطهای رسانده بود که قبل از انقلاب، کمکم توان صادرات مرغ و تخممرغ هم داشت. حاج قاسم مرتضوی بعد از مرغداری برای تکمیل کردن زنجیره تولید صنعتی خود کشتارگاه و سردخانه هم راهاندازی کرد؛ ولی این اتفاق همزمان با سالهای انقلاب و برخی از تندرویها و انگ سوءاستفاده اقتصادی همچون احتکار به فعالان بخش خصوصی شد و درنهایت حاج ابوالقاسم مرتضوی را به این نتیجه رساند که کار را محدود و به فرزندش محمد مرتضوی که از کودکی او را آموزش داده بود، واگذار کند. پسری که جا پای پدر گذاشت و با تلاش بسیار به یکی از فعالان صنعتی تبدیل شد.