خانه صنعت، معدن و تجارت استان تهران
نوشته های مرتبط
همزمان با کاهش قیمت نفت در ماههای اخیر، یک بار دیگر لزوم توجه بیش از پیش به اقتصاد مقاومتی مطرح شد که در این شرایط برخی معتقدند، کاهش قیمت نفت را باید خوشبینانه نگریست.
اما نکته حائز اهمیت این است که دولتها در ایران به استفاده از ظرفیتهای اقتصاد مقاومتی و تولید توجهی نکردهاند، بلکه با صادرات نفت و واردات کالاهای صنعتی، نوعی رفاه مصنوعی شکل دادهاند که در این شرایط نکته مهم، دنبال کردن یک استراتژی مشخص برای پیاده کردن اقتصاد مقاومتی است. بدین معنی که با افزایش احتمالی قیمت نفت در آینده، استفاده از ظرفیتهایی که اقتصاد مقاومتی ایجاد میکند دوباره به فراموشی سپرده نشود. از اینرو اساس ما در بودجه سال ۹۴ جدایی بودجه از نفت و عملیاتی کردن سیاستهای اقتصاد مقاومتی در قالب قوانین، بهویژه قانون بودجه است.
پیش از کاهش قیمت نفت، برخی از نیروهای سیاسی از اقتصاد مقاومتی به «اقتصاد جنگی» تعبیر و اعلام کرده بودند که کشور با اجرای این روش به سوی «شرایط ویژه» سوق خواهد یافت و در نهایت نیز تلویحا و با بازی با کلمات، به طور غیرمستقیم آن را بیتاثیر میدانستند.
اما کاهش قیمت نفت و تاثیر جهانی آن در تمام کشورهای نفتخیز نشان داد که اقتصاد مقاومتی، روشی نیست که برای شرایط کنونی اقتصاد ایران و بلاتکلیفی ناشی از روشن نشدن نتایج مذاکرات هستهای، تدوین شده باشد، بلکه این روش، روشی همیشگی است و باید در چارچوب آن به گونهای حرکت کرد که وابستگی روزمره ایران به دلارهای نفتی قطع شده و این دلارها صرف سرمایهگذاری پایدار در زیرساختهای صنعتی و توسعهای کشور شود. در همین رابطه با حشمتالله فلاحتپیشه استاد دانشگاه و نماینده سابق مجلس و منصور حقیقتپور عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفتوگو کردیم که در ادامه میخوانید.
درآمدهای جایگزین نفت مشخص شود
حشمتالله فلاحتپیشه، استاد دانشگاه و نماینده پیشین مجلس در پاسخ به این سوال که کاهش قیمت نفت تا چه اندازه میتواند محرکی برای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی به ویژه در بخش صنعت باشد به صمت گفت: اعتقاد بر این است که اقتصاد ایران در مقابل تحریمها که بیشتر هم ناشی از عملکرد ضعیف دولتهای گذشته و حتی دولت کنونی است، آسیبپذیر شده است. وی افزود: از قانون برنامه اول توسعه تاکنون همواره این روند تکرار شده که نفت باید از اقتصاد جدا شود، اما متاسفانه وابستگی به نفت روزبهروز در اقتصاد کشور نه تنها کمرنگ نشده، بلکه پررنگ هم شده است. مسئله مهمتر اینکه دولتها بیشتر بر اساس شعارهای پوپولیستی عمل کردند، یعنی بیشتر به مصرف اهمیت دادند تا درآمد و سرمایه.
در این بین عامل خارجی و بیرونی یعنی تحریمها نیز تشدیدکننده بوده و سبب شده که اقتصاد کشور بیش از پیش شکنندهتر باشد. فلاحتپیشه با تاکید بر اینکه نفت تنها محصولی است که در دهههای گذشته میتوانست صرف توسعه اقتصادی کشور شود، تصریح کرد: اما این امر با این شرایط کنار گذاشته شد یا به عبارتی درآمدهای حاصل از فروش نفت نه تنها صرف مسائل توسعهای، صنعتی و پروژههای عمرانی در کشور نشد، بلکه بیشتر صرف هزینههای جاری کشور شد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: بنابراین با توجه به این شرایط بنده معتقدم جدا شدن درآمدهای نفتی از پروژههای عمرانی جای خوشحالی ندارد، مگر اینکه در قالب برنامه توسعهای کارآمد و موثر، هزینهها و درآمدهای جایگزین آن مشخص شده باشد که اینکار هنوز انجام نشده است. از اینرو عملا دیده میشود خارج شدن نفت از بخشهای صنعتی، عمرانی و توسعهای بار مالی زیادی را بر اقتصاد ایران وارد خواهد کرد.
رهایی اقتصاد از سیاستهای پوپولیستی
وی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه همانطور که میدانید دولت تلاش دارد وابستگی بودجه به نفت را کاهش دهد آیا در شرایط کنونی، اجرا و تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی امکانپذیر است یا خیر، تصریح کرد: اقتصاد ما از نفت جدا نشده و همچنان بودجه کشور وابسته به درآمدهای نفتی است، چرا که درآمدهای حاصل از فروش نفت همچنان صرف هزینههای جاری کشور میشود. بنابراین هر گاه هزینه جاری از طریق درآمدهای جاری کشور تامین شود، آنگاه میتوان امیدوار بود که قابلیت مقاومتی شدن اقتصاد در سطح کلان را داریم.
وی تصریح کرد: به نظر میرسد در شرایط کنونی که اتکا به نفت همچنان وجود دارد، تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی امیدوارکننده نیست. دوم اینکه سلامتبخشی به اقتصاد و توسعه کشور هنوز شکل نگرفته است. این درحالی است که در دنیا بخشی از درآمدهای واقعی درآمدهای غیرتک محصولی و غیرنفتی است. از این نظر دولت باید درآمدهای خود را شفاف و روشن کند، نه اینکه براساس منافع اشخاص عمل کند.
این استاد دانشگاه در پایان تاکید کرد که برای تحقق اقتصاد مقاومتی باید اقتصاد پوپولیستی کنار گذاشته شود تا سلامت به اقتصاد ایران بازگردد.
کاهش قیمت نفت را به فرصت تبدیل کنیم
همچنین منصور حقیقتپور، نماینده اردبیل، نیر و نمین در پاسخ به این سوال که کاهش قیمت نفت تا چه اندازه میتواند اقتصاد کشور را به سمت اقتصاد مقاومتی با تکیه بر صنعت و تولید سوق دهد، به صمت گفت: بیشک این فرصتها معطوف به قطع کامل موضوع نفت در بودجه میشود. بنابراین باید منابع حاصل از فروش نفت در بودجه را قطع کنیم. در بهترین شرایط اگر بخواهیم مدیریتی استراتژیک را در فضای اقتصادی و سیاسی کشور اعمال کنیم، حرکت به سمت فرصتها بهترین راهحل خواهد بود. فروش نفت باید بر اساس اقتضائات انجام شود؛ یعنی چنانچه قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یافت، اقدام به فروش نفت کرده و درآمد حاصل از آن به صندوق توسعه ملی واریز و صرف هزینههای عمرانی و توسعهای کشور شود و چنانچه قیمت نفت کاهش یافت، اتکا به سایر درآمدها باشد.
تولید را دریابیم
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه چرا تاکنون سیاستهای اقتصاد مقاومتی دچار غفلت شده و آیا این کاهش قیمت نفت میتواند محرکی برای گام برداشتن به سمت تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی باشد، تصریح کرد: باید توطئه کاهش قیمت نفت را به فرصت تبدیل کرده و از این به بعد منابع حاصل از فروش نفت را از بودجه حذف کنیم، چراکه فرصتی پیش آمده تا بتوانیم با وجود نوسان قیمت نفت تحرکی در اقتصاد ایجاد کنیم. حقیقتپور با تاکید بر اینکه باید ارتباط شکننده اقتصاد با درآمدهای نفتی را قطع کنیم و بیشتر بر منابع داخلی و تولید داخل تاکید داشته باشیم، تصریح کرد: با توانمندسازی تولید داخل و رونق بخشیدن به بخش صنعت کشور میتوان از وابستگی به اقتصاد تکمحصولی و نفتی رهایی یافت.
این نماینده مجلس در ادامه افزود: تنها در صورت حذف منابع نفت از بودجه میتوان – حتی اگر نرخ نفت به صفر هم برسد – آسیبهای اقتصادی آن را جبران کرد. بیشک این تحرک معنای اقتصاد مقاومتی داشته و ما با توان اقتصاد داخلی خود میتوانیم از تاثیرات شکننده خارجی جلوگیری کنیم. بنابراین چنانچه بخواهیم مدیریت استراتژیک در حوزه نفت را شاهد باشیم باید تهدیدات را به فرصت تبدیل کنیم، چرا که قطع منابع نفت از بودجه، اقتصاد مقاومتی را در کشور کلید خواهد زد.
