امروزه بخش عمدهای از معدنکاری در ایران به شکل روباز و سطحی انجام میشود و بهرهبرداری از مواد معدنی که استخراج آنها به شکل زیرزمینی است تنها به زغالسنگ محدود میشود.
(البته اقداماتی برای بهرهبرداری زیرزمینی از معدن سرب و روی انگوران انجام شده است) شاید یکی از دلایل اصلی این امر، شرایط زمینشناختی ایران و وجود رخنمونهای مواد معدنی بر سطح زمین است که سبب شده بیشترین استخراج مواد معدنی به شکل روباز انجام شود. اما در کنار این موضوع، باید به سمت استفاده از فناوریهای نوینی که امروزه در جهان برای معدنکاری روباز استفاده میشود حرکت کنیم زیرا به گفته کارشناسان و دانشآموختگان معدن با تغییر در دانش و فناوری به شکل مستمر در جهان، نیاز به روزآمد کردن در معادن ایران نیز وجود دارد و منجر به افزایش بهرهوری معادن خواهد شد. از طرفی با توجه به زیاد بودن تعداد معادن روباز موجود در کشور و نقش آنها در اقتصاد و رسیدن به اهداف تعریف شده در افق چشمانداز ۱۴۰۴( برای تامین نیاز مواد اولیه مورد نیاز صنایع معدنی) توجه به این معادن و روزآمد کردن تجهیزات مورد استفاده از آنها همراه با مسائل زیستمحیطی به شدت احساس میشود.
توسعه جذب سرمایهگذار خارجی، هدف مهم معدنی
سعید کریمینسب دانشیار دانشگاه باهنر کرمان درباره معادن روباز و وضعیت آنها در ایران به صمت گفت: فناوریهای نوینی که در معادن روباز کشورهای غربی استفاده میشود در ایران کمتر به چشم میخورد. یکی از مهمترین چالشهایی که در این صنعت وجود دارد، موارد قانونی است. سرمایهگذاری در شرایط فعلی فقط محدود به سرمایهگذاران داخلی است. در واقع سرمایهگذاران خارجی به دلیل شفاف نبودن قوانین نمیتوانند یا نمیخواهند حضور داشته باشند. بنابراین مهمترین چالش حال حاضر، قانونگذاری در حوزه معدن است. وی درباره جایگاه ایران در استخراج معادن روباز نسبت به کشورهای همسایه نیز گفت: به دلیل تحریمهایی که ایران در دهههای اخیر با آنها روبهرو بوده مشکلات متعددی در این صنعت داریم به عنوان نمونه تجهیزات باید هر سال روزآمد شود. اما از نظر دانش معدنکاری تا حدودی به روز هستیم، اما هنوز به جایگاه جهانی دست پیدا نکردهایم. در بین کشورهای همسایه، ترکیه در این صنعت به پیشرفتهای خوبی دست پیدا کرده اما ایران ممکن است نسبت به پاکستان بهتر باشد. به همین دلیل اصرار داریم مسائل مربوط به این حوزه به طور تخصصی دنبال شود.
رفع چالشهای محیطزیستی در معادن
کریمینسب درباره اینکه برای تامین سایر نیازهای کشور به مواد معدنی تا چه اندازه میتوان به معادن روباز تکیه کرد نیز اظهار کرد: به دلیل اینکه حجم معادن روباز نسبت به معادن زیرزمینی بسیار بالاست، در تامین نیازهای اقتصادی نقش مهمی را ایفا میکند. اما مهمترین چالشی که در این حوزه وجود دارد محیطزیست است. به عنوان نمونه در کرمان که به بهشت معادن معروف است به نظر میرسد اگر در آینده چارهای برای حل پسماند معادن اندیشیده نشود با مشکلات جدی در این حوزه روبهرو خواهیم شد. با اینکه بخش معدن در تامین نیازهای صنعتی بسیار موثر است، اما چالشهای محیطزیستی متعددی نیز دارد.وی برای معدنکاری سبز و در راستای حفظ محیطزیست راهکارهایی ارائه کرد و گفت: دانشگاه باهنر کرمان ارتباط مستقیم با معادن روباز و زیرزمینی مانند گلگهر سیرجان و مس سرچشمه دارد و کارهای مشترکی در این حوزه انجام شده اما اینقدر سرعت تولید بالاست که طرح و برنامهای که قرار است انجام شود با مشکل روبهرو میشود.به عنوان نمونه در منطقه گلگهر سیرجان چندین معدن فعال وجود دارد که محلی برای دفع مواد زائد آن وجود ندارد. باید برای حل این بحران چارهای اندیشیده و مدیریت جامع انجام شود. به گفته وی، درست است که دانشگاه میتواند بخش پژوهشی این حوزه و ارائه راهکارهای مناسب را دنبال کند، اما باور مدیران دارای اهمیت است و اینکه چقدر به نگاه علمی دانشگاهیان اعتماد داشته باشند. به دلیل اینکه این اعتماد، باور و سختگیری قانونی وجود ندارد، همچنان این چالش وجود دارد و روز به روز زیادتر میشود.وی درباره بازسازی معادن بعد از پایان عملیات معدنکاری نیز گفت: با سرعتی که در روند استخراج معادن وجود دارد، تعداد زیادی از چالههای عمیق و مقدار فراوانی باطله در اطراف این استان پراکنده خواهد شد که هیچ فکری برای آن نشده است. این بازسازی باید گام به گام پیش برود و بخشی از درآمد منابع معدنی باید به این امر اختصاص داده شود که میتواند به حفظ محیط و بازسازی استان کمک کند. اما درحالحاضر به نظر میرسد به این موضوع توجهی نمیشود.
